"Zeg eens even sorry!" Het is een zin die veel ouders gebruiken als hun kind iets heeft gedaan wat niet oké is. Een duw op het schoolplein, een onaardige opmerking tegen een broertje of een vriendje, of een speelkameraadje dat in tranen is. Het liefst willen we dat ons kind direct verantwoordelijkheid neemt en het oplost met een simpel "sorry". Maar werkt dat eigenlijk wel zo?
Je kind heeft net een vriendje geduwd. Je zegt automatisch: ‘Zeg eens even sorry!’ Maar in plaats van een oprechte verontschuldiging, krijg je een mokkend ‘sorry’ terug – waarbij je aan alles voelt dat je kind het niet meent.. Frustrerend, toch?
In werkelijkheid is sorry zeggen helemaal niet zo eenvoudig voor een kind. En als het geforceerd wordt, kan het zelfs averechts werken. In deze blog leg ik uit waarom dat zo is, en hoe je je kind op een positieve manier helpt om verantwoordelijkheid te nemen en oprechte excuses te maken.
Waarom dwingen om sorry te zeggen niet werkt
Voor volwassenen is sorry zeggen vaak, maar zeker ook niet altijd, een automatisme. Maar voor kinderen is het dat niet. Zij moeten nog leren wat excuses betekenen en waarom ze belangrijk zijn. Door hen te dwingen, leer je ze vooral dat sorry zeggen een verplichting is – in plaats van een oprechte uiting van spijt. Dit kan drie dingen veroorzaken:
🔹 Het wordt betekenisloos – Als een kind verplicht "sorry" zegt, voelt het meer als een trucje om ergens vanaf te zijn, in plaats van een echte verontschuldiging. Ze zeggen het zonder te begrijpen waarom, puur omdat jij het wilt.
🔹 Het kan schaamte vergroten – Sommige kinderen ervaren sorry zeggen als een afgang. Het voelt als een verlies of als iets dat hun zelfbeeld aantast. Als ze zich te veel geschaamd voelen, kunnen ze zich afsluiten of juist koppig worden.
🔹 Het maakt ze defensief – Wanneer kinderen verplicht sorry moeten zeggen, kunnen ze in de verdediging schieten. Ze voelen zich aangevallen en gaan eerder hun gedrag rechtvaardigen dan er verantwoordelijkheid voor nemen. In plaats van empathie, ontwikkelen ze een "het is niet eerlijk!"-houding.
Laatst vertelde een ouder mij dat haar zoon standaard 'sorry' mompelde na een ruzietje met zijn zusje, maar daarna vrolijk doorging alsof er niets gebeurd was. ‘Hij meent het niet eens,’ verzuchtte ze. Dit is precies het probleem: een ‘sorry’ zonder betekenis doet weinig.
Wil je dat je kind écht begrijpt waarom excuses belangrijk zijn? Dan is het cruciaal om te focussen op begrip en empathie in plaats van op dwang.
Wat je wél kunt doen om sorry zeggen waardevol te maken
1. Geef je kind de ruimte om de situatie te begrijpen
In plaats van meteen te eisen dat je kind sorry zegt, help je het eerst om te begrijpen waarom excuses nodig zijn. Dit kun je doen door te benoemen wat je ziet:
“Kijk eens naar je broertje, hij is verdrietig. Hoe denk je dat dat komt?”
“Hoe zou jij je voelen als iemand dat bij jou deed?”
Door empathie te ontwikkelen, leert een kind dat sorry zeggen niet alleen iets is wat hoort, maar iets wat helpt om de situatie te herstellen.
2. Maak sorry zeggen geen voorwaarde, maar een keuze
In plaats van "Zeg sorry!", kun je zeggen:
"Wil je iets zeggen of doen om het weer goed te maken?"
"Misschien wil je straks even sorry zeggen als je daar klaar voor bent."
Dit helpt een kind om excuses aan te bieden op een manier die echt bij hen past. Sommige kinderen vinden het moeilijk om het direct te zeggen, maar laten hun spijt zien door een knuffel of een vriendelijk gebaar.
3. Bied alternatieven voor woorden
Niet elk kind is even talig ingesteld. Sommige kinderen laten liever op een andere manier zien dat het ze spijt, bijvoorbeeld door iets aardigs te doen. Denk aan:
Een tekening maken voor het vriendje dat ze hebben gekwetst
Een klein gebaar zoals helpen of samen spelen
Even naar de ander toe gaan en vragen: "Gaat het weer een beetje?"
Dit kan vooral fijn zijn voor jongere kinderen of kinderen die moeite hebben met emoties onder woorden brengen.
4. Geef zelf het goede voorbeeld
Kinderen leren het meest van wat wij doen, niet van wat wij zeggen. Als jij zelf oprechte excuses aanbiedt als je bijvoorbeeld per ongeluk iets te streng zegt, leren kinderen dat sorry zeggen iets natuurlijks en normaals is.
"Sorry lieverd, ik had even beter moeten luisteren naar wat jij wilde."
"Dat had ik anders kunnen zeggen, dat spijt me."
Dit laat zien dat sorry zeggen geen zwakte is, maar juist iets krachtigs.
Sorry zeggen met gevoel en begrip
Het doel is niet dat kinderen mechanisch "sorry" zeggen om ons tevreden te stellen. Het doel is dat ze leren voelen en begrijpen waarom sorry zeggen soms belangrijk is. Door geduld en empathie te tonen, leren kinderen dat fouten maken en goedmaken bij het leven horen.
De volgende keer dat je de neiging hebt om "Zeg eens even sorry!" te zeggen, probeer dan een andere aanpak. Geef je kind de kans om echt te begrijpen wat er is gebeurd en zelf verantwoordelijkheid te nemen. Je zult merken dat dit op de lange termijn veel waardevoller is! 💛
Foto: Reggy van Liempd